Lợi suất phái sinh VN30 có thể đo bằng điểm, phần trăm hoặc log. Trung vị thay đổi giá đóng cửa một phiên của VN30F1M là 5,7 điểm năm 2024 và 12,9 điểm năm 2026 (tới 12/11/2026, hợp đồng 41I1GB000), gấp 2,3 lần; theo phần trăm chỉ tăng từ 0,44% lên 0,66%.
Định nghĩa đầy đủ
Lợi suất của phái sinh VN30 là mức thay đổi giá hợp đồng giữa hai thời điểm, đo bằng điểm chỉ số, bằng phần trăm so với giá đầu kỳ, hoặc bằng logarit tỉ số hai giá. Điểm cho biết lãi lỗ tiền trên một hợp đồng; phần trăm và log cho phép so sánh giữa các mức giá khác nhau.
Lưu ý rủi ro: Hợp đồng tương lai chỉ số VN30 dùng đòn bẩy: một điểm biến động bằng 100.000 đồng trên mỗi hợp đồng, nên lãi và lỗ đều lớn hơn nhiều lần số tiền ký quỹ bỏ ra. Nội dung chỉ nhằm mục đích giáo dục, không phải lời mời mua bán.
Những điều cần nhớ
- Mẫu: 667 cặp phiên liền nhau cùng hợp đồng, 02/01/2024 – 12/11/2026; bỏ 34 phiên roll
- Trung vị |thay đổi ngày|: 5,7 điểm (2024), 8,5 điểm (2025), 12,9 điểm (2026)
- Cùng chỉ số theo %: 0,44% (2024), 0,57% (2025), 0,66% (2026)
- Trung vị |bước nhảy giá đóng cửa| ở 34 ngày roll: 13,65 điểm, lớn hơn trung vị một phiên thường (9,0 điểm)
- Cộng dồn chênh lệch giữa hai hợp đồng ở 34 ngày roll: 33,54 điểm, đủ làm chuỗi điều chỉnh lệch khoảng 3% ở đầu mẫu
Dữ liệu tính đến phiên 12/11/2026; số đo phiên bản ms-v3 và pos-v1, đã đối soát cuối ngày; phiên minh họa: 16/10/2026, hợp đồng 41I1GA000 → 41I1GB000. Chênh lệch giữa hai hợp đồng ở ngày roll ước tính bằng basis của hợp đồng mới trừ basis của hợp đồng cũ.
Ba cách đo: điểm, phần trăm, log
Theo điểm: Δ = P(t) − P(t−1) (điểm; × 100.000 = đồng/hợp đồng)
Theo %: r = [P(t) ÷ P(t−1) − 1] × 100 (%)
Theo log: ℓ = ln[P(t) ÷ P(t−1)] × 100 (%, cộng được qua nhiều phiên)
| Đơn vị | Trả lời câu hỏi | Dùng khi |
|---|---|---|
| Điểm | Lãi lỗ bao nhiêu tiền trên một hợp đồng | Tính lãi lỗ, ký quỹ, chi phí so với biến động |
| Phần trăm | Biến động lớn cỡ nào so với mức giá | So sánh giữa các năm, giữa các tài sản |
| Log | Như phần trăm, nhưng cộng được | Cộng dồn nhiều phiên, thống kê phân phối |
Ví dụ minh họa: giá đi từ 1.800,0 lên 1.818,0 điểm. Theo điểm: +18,0 điểm, tức +1,8 triệu đồng mỗi hợp đồng. Theo %: +1,00%. Theo log: +0,995%. Ở biến động nhỏ, phần trăm và log gần như bằng nhau; khác biệt chỉ rõ khi biến động lớn hoặc khi cộng nhiều phiên.
Vì một điểm của phái sinh VN30 luôn bằng 100.000 đồng, đơn vị điểm gắn trực tiếp với tiền. Nhưng chính vì thế, nó không so sánh được giữa hai giai đoạn có mức giá khác nhau: giá trị một điểm so với giá trị danh nghĩa của hợp đồng tương lai nhỏ dần khi giá tăng.
Biến động ngày theo điểm và theo % 2024 → 12/11/2026
| Phiên | Trung vị 20 phiên, độ lớn Δ (điểm) | Trung vị 20 phiên, độ lớn Δ (%) |
|---|---|---|
| 25/03/2024 | 7,6 | 0,61 |
| 26/06/2024 | 6,3 | 0,48 |
| 25/09/2024 | 4,9 | 0,37 |
| 30/12/2024 | 3,2 | 0,24 |
| 25/03/2025 | 3,8 | 0,27 |
| 30/06/2025 | 6,9 | 0,49 |
| 29/09/2025 | 15,9 | 0,86 |
| 25/12/2025 | 13,9 | 0,71 |
| 26/03/2026 | 27,9 | 1,49 |
| 26/06/2026 | 11,2 | 0,58 |
| 28/09/2026 | 13,4 | 0,69 |
| 10/11/2026 | 15,0 | 0,80 |
Bảng trích 12 trên 130 điểm đã vẽ (biểu đồ lấy mỗi điểm thứ 5 của chuỗi trung vị trượt; bảng lấy điểm cuối mỗi quý).
| Năm | Số cặp phiên | Giá đóng cửa trung bình (điểm) | Trung vị độ lớn Δ (điểm) | Trung vị độ lớn Δ (%) |
|---|---|---|---|---|
| 2024 | 231 | 1.284 | 5,7 | 0,44 |
| 2025 | 233 | 1.606 | 8,5 | 0,57 |
| 2026 (tới 12/11) | 203 | 1.948 | 12,9 | 0,66 |
Theo điểm, biến động ngày năm 2026 gấp 2,3 lần năm 2024. Theo phần trăm, chỉ gấp 1,5 lần. Phần chênh lệch đến từ mức giá: giá đóng cửa trung bình năm 2026 cao hơn năm 2024 khoảng 52%. Một ngưỡng cố định kiểu "phiên đi hơn 20 điểm" vì thế hiếm ở năm 2024 nhưng thường gặp ở năm 2026, dù thị trường không nhất thiết biến động mạnh hơn theo tỷ lệ.
Kết luận thực hành: khi so sánh biến động giữa các năm, dùng phần trăm hoặc chuẩn hóa theo ATR; khi tính tiền lãi lỗ, ký quỹ hay chi phí, dùng điểm của chính giai đoạn đó.
Ngày roll: tính trong cùng hợp đồng
Chuỗi hợp đồng liên tục VN30F1M nối các hợp đồng tháng nối tiếp. Ở mỗi ngày roll, giá đóng cửa phiên trước thuộc hợp đồng cũ, giá đóng cửa phiên này thuộc hợp đồng mới. Lấy hiệu hai giá này là trộn biến động thật với chênh lệch giữa hai hợp đồng.
Ví dụ phiên 16/10/2026: 41I1GA000 đóng cửa phiên đáo hạn 15/10 ở 1.839,8 điểm; 41I1GB000 đóng cửa 16/10 ở 1.855,1 điểm. Chuỗi liên tục ghi nhận +15,3 điểm. Trong đó chỉ số VN30 tăng 11,7 điểm, còn khoảng 3,6 điểm là chênh lệch giữa hai hợp đồng (basis −0,31 của hợp đồng mới trừ basis −3,91 của hợp đồng cũ). Không ai nắm vị thế qua roll nhận được đúng +15,3 điểm.
Trên 34 ngày roll từ 2024 tới 12/11/2026, trung vị độ lớn bước nhảy giá đóng cửa là 13,65 điểm, lớn hơn trung vị 9,0 điểm của một phiên thường. Vì vậy mọi thống kê trong bài này chỉ tính lợi suất khi hai phiên thuộc cùng một hợp đồng. Các cách xử lý ngày roll khác được so sánh ở bài phương pháp roll hợp đồng tương lai VN30F1M.
Chuỗi back-adjusted làm méo phần trăm
Một cách khác để xóa bước nhảy là điều chỉnh cộng dồn (back-adjustment): cộng chênh lệch ở mỗi ngày roll vào toàn bộ giá trước đó. Cách này giữ đúng biến động theo điểm, nhưng làm sai mức giá ở quá khứ.
Cộng dồn 34 chênh lệch từ 2024 tới 12/11/2026 được 33,54 điểm. Giá đóng cửa ngày 02/01/2024 là 1.133,5 điểm trên chuỗi thật nhưng thành 1.167,04 điểm trên chuỗi điều chỉnh, cao hơn khoảng 3,0%. Một phiên đi 10 điểm ở đầu mẫu là 0,88% trên chuỗi thật nhưng chỉ 0,86% trên chuỗi điều chỉnh. Sai lệch nhỏ ở đây, nhưng lớn dần khi mẫu dài hơn hoặc khi chênh lệch cộng dồn âm và lớn; trường hợp cực đoan là giá quá khứ âm, được phân tích ở bài back-adjustment cộng dồn và giá âm làm méo giá lịch sử.
Quy tắc an toàn: trên chuỗi back-adjusted, chỉ dùng chênh lệch điểm; phần trăm phải tính bằng giá thật của hợp đồng.
Khi nào dùng đơn vị nào
- Lãi lỗ, ký quỹ, chi phí: điểm của hợp đồng thật, nhân 100.000 đồng.
- So sánh biến động qua các năm: phần trăm, hoặc bội số ATR của chính giai đoạn đó.
- Cộng nhiều phiên, phân phối lợi suất: log, tính trong cùng hợp đồng.
- Chuỗi nhiều năm cho chỉ báo kỹ thuật: chuỗi điều chỉnh cho biến động điểm, nhưng không đọc phần trăm từ đó.
Câu hỏi thường gặp
Lợi suất theo điểm và theo % khác gì nhau?
Theo điểm là chênh lệch giá tuyệt đối, quy ra tiền bằng cách nhân 100.000 đồng. Theo % là chênh lệch chia giá đầu kỳ. Năm 2026, trung vị thay đổi ngày của VN30F1M là 12,9 điểm nhưng chỉ 0,66%; năm 2024 là 5,7 điểm và 0,44%.
Lợi suất log là gì, khi nào dùng?
Là logarit tự nhiên của tỉ số hai giá, nhân 100 để đọc như phần trăm. Ưu điểm chính: lợi suất log của nhiều phiên cộng lại được thành lợi suất cả kỳ. Nó hợp với thống kê phân phối và cộng dồn; với một phiên biến động nhỏ, nó gần bằng phần trăm thường.
Ngày roll tính lợi suất thế nào?
Không lấy giá đóng cửa hợp đồng mới trừ giá đóng cửa hợp đồng cũ. Hoặc bỏ phiên roll khỏi mẫu, hoặc tính bằng giá của cùng một hợp đồng. Ở 34 ngày roll 2024–2026, bước nhảy trung vị 13,65 điểm, lớn hơn biến động một phiên thường.
Vì sao chuỗi back-adjusted làm sai phần trăm?
Vì điều chỉnh cộng một hằng số vào mọi giá trước ngày roll: chênh lệch điểm giữ nguyên nhưng mẫu số của phép chia đổi. Với 33,54 điểm cộng dồn tới 12/11/2026, giá đầu năm 2024 bị đẩy lên khoảng 3%, nên mọi lợi suất phần trăm ở đó bị thu nhỏ tương ứng.
Thống kê nhiều năm nên dùng đơn vị nào?
Phần trăm hoặc log tính trong cùng hợp đồng, vì mức giá thay đổi lớn qua các năm. Nếu cần ngưỡng theo điểm, nên biểu diễn ngưỡng đó bằng bội số ATR của chính giai đoạn, để một ngưỡng có cùng ý nghĩa ở năm 2024 và năm 2026.
Lãi lỗ tiền tính từ đơn vị nào?
Từ điểm của hợp đồng thật: số điểm thay đổi × 100.000 đồng × số hợp đồng. Phần trăm không cho ra tiền trực tiếp, và giá trên chuỗi điều chỉnh không phải giá đã khớp, nên không dùng để tính lãi lỗ thật.
Nguồn tham khảo
- HNX – Đặc tả hợp đồng tương lai chỉ số VN30 (hệ số nhân, ngày giao dịch cuối cùng) – hnx.vn – truy cập 12/11/2026
- CME Group Education – Understanding continuous futures contracts – cmegroup.com – truy cập 12/11/2026
- Dữ liệu thị trường: Stockup Market Structure (
ms-v3), nến ngày công khai; Stockup Positioning (pos-v1), nhóm basis; số liệu Stockup tự tính
Hệ số nhân là thông tin theo đặc tả hợp đồng, rà soát định kỳ 6 tháng; số liệu gắn với mốc 12/11/2026.
Lưu ý rủi ro: Bài viết so sánh cách đo biến động, không đánh giá hướng giá. Hợp đồng tương lai dùng đòn bẩy — một vài điểm biến động đã là một khoản tiền đáng kể so với ký quỹ.
Số liệu phái sinh VN30 đo đúng đơn vị — đăng ký bản tin Stockup để nhận mỗi tuần.
