Basis — chênh lệch giá phái sinh và cơ sở

Basis là chênh lệch giữa giá hợp đồng tương lai và giá chỉ số cơ sở tại cùng thời điểm, tính bằng công thức Basis = Giá hợp đồng tương lai − Giá chỉ số cơ sở. Basis có thể dương hoặc âm và thường thu hẹp dần về 0 khi tiến gần ngày đáo hạn.

Định nghĩa đầy đủ

Basis trong chứng khoán phái sinh là mức chênh lệch giữa giá hợp đồng tương lai chỉ số VN30 và giá trị chỉ số VN30 cơ sở tại cùng một thời điểm, tính theo công thức Basis = Giá HĐTL − Giá chỉ số cơ sở. Basis phản ánh kỳ vọng thị trường và chi phí cơ hội nắm giữ vị thế, hội tụ dần về 0 khi hợp đồng tiến gần ngày đáo hạn.

Basis là gì và công thức tính

Basis = Giá hợp đồng tương lai − Giá chỉ số cơ sở tại cùng thời điểm. Basis dương nghĩa là giá VN30F1M cao hơn chỉ số VN30 cơ sở; basis âm là ngược lại.

Vì sao giá hợp đồng tương lai thường khác chỉ số cơ sở

Giá hợp đồng tương lai phản ánh thêm kỳ vọng thị trường về biến động chỉ số cơ sở tính đến ngày đáo hạn, cộng với các yếu tố cung cầu riêng trên thị trường phái sinh — nên gần như luôn lệch khỏi giá chỉ số cơ sở tại thời điểm hiện tại, thay vì bằng 0 ngay từ đầu.

Basis dương và basis âm nói lên điều gì

Basis dương thường phản ánh kỳ vọng thị trường tăng hoặc chi phí nắm giữ dương; basis âm có thể phản ánh kỳ vọng giảm hoặc áp lực bán trên thị trường phái sinh. Đây là dữ liệu tham khảo về tâm lý thị trường, không phải tín hiệu mua/bán trực tiếp. Hai trạng thái basis dương và âm còn có tên gọi riêng là contango và backwardation, chịu ảnh hưởng lớn của lãi suất và cổ tức kỳ vọng.

Basis hội tụ về 0 khi đáo hạn như thế nào

Vì giá thanh toán cuối cùng được tính dựa trên chỉ số cơ sở tại thời điểm đáo hạn, khoảng cách giữa giá hợp đồng tương lai và chỉ số cơ sở buộc phải thu hẹp dần khi tiến gần mốc đáo hạn — đây là cơ chế toán học của mọi hợp đồng tương lai, không riêng VN30F1M.

Số liệu ví dụ minh họa, không phải dữ liệu thị trường thực tế — điểm 15 ngày dùng lại đúng basis 7 điểm (1.252 − 1.245) đã nêu ở ví dụ trong bài.

Basis liên quan gì đến rollover

Basis giữa mã sắp đáo hạn và mã kế tiếp quyết định mức chênh lệch giá nhà đầu tư phải chấp nhận khi chuyển vị thế, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí thực hiện rollover.

Ví dụ minh họa tính basis VN30F1M

Ví dụ minh họa: tại một thời điểm, chỉ số VN30 cơ sở ở mức 1.245 điểm trong khi VN30F1M giao dịch tại 1.252 điểm. Basis = 1.252 − 1.245 = 7 điểm (basis dương). Càng gần ngày đáo hạn, chênh lệch 7 điểm này có xu hướng thu hẹp dần về 0. Cách đánh giá một mức basis là bình thường hay bất thường so với 20 phiên gần nhất có ở bài basis z-score.

Basis dễ hiểu sai ở đâu

• Coi basis là tín hiệu mua/bán trực tiếp — basis phản ánh kỳ vọng và cung cầu, không phải gợi ý giao dịch; diễn giải thành tín hiệu vào/ra lệnh là hiểu sai bản chất chỉ báo này.
• Nghĩ basis luôn dương hoặc luôn âm cho một mã hợp đồng cố định — basis biến động liên tục theo thời gian và có thể đổi dấu, không phải một đặc tính cố định của hợp đồng.
• Bỏ qua basis khi tính chi phí rollover — chênh lệch basis giữa hai mã hợp đồng là một chi phí thực tế cần cộng vào phí giao dịch khi chuyển vị thế.

Câu hỏi thường gặp về basis

Basis dương và basis âm khác nhau thế nào?

Basis dương xảy ra khi giá hợp đồng tương lai cao hơn chỉ số cơ sở, thường phản ánh kỳ vọng thị trường tăng hoặc chi phí nắm giữ dương; basis âm là khi giá HĐTL thấp hơn chỉ số cơ sở, có thể phản ánh kỳ vọng giảm hoặc áp lực bán trên thị trường phái sinh.

Vì sao basis không bằng 0 ngay từ đầu?

Vì giá hợp đồng tương lai phản ánh thêm kỳ vọng thị trường về biến động chỉ số cơ sở đến ngày đáo hạn, cộng với các yếu tố cung cầu riêng trên thị trường phái sinh, nên thường lệch khỏi giá chỉ số cơ sở tại thời điểm hiện tại.

Basis có luôn hội tụ về 0 không?

Về nguyên tắc có, vì giá thanh toán cuối cùng được tính dựa trên chỉ số cơ sở tại thời điểm đáo hạn, nên khoảng cách giữa giá HĐTL và chỉ số cơ sở buộc phải thu hẹp dần khi tiến gần mốc đáo hạn.

Basis có ý nghĩa gì với nhà đầu tư thực hiện rollover?

Basis giữa mã sắp đáo hạn và mã kế tiếp quyết định mức chênh lệch giá nhà đầu tư phải chấp nhận khi chuyển vị thế, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí thực hiện rollover.

Có thể theo dõi basis ở đâu?

Nhà đầu tư có thể tự tính basis bằng cách so sánh giá khớp lệnh hợp đồng tương lai đang giao dịch với giá chỉ số VN30 cơ sở cùng thời điểm; dữ liệu này thường được cung cấp trên bảng giá phái sinh của công ty chứng khoán hoặc HNX.

Nguồn tham khảo

• HNX – Cơ chế giá thanh toán chứng khoán phái sinh – hnx.vn – truy cập 26/08/2026
• VnEconomy – Cách tính giá thanh toán đáo hạn mới cho HĐTL chỉ số VN30 – vneconomy.vn – truy cập 26/08/2026

Năm hiệu lực của công thức tính giá thanh toán đáo hạn cần đối chiếu với công bố hiện hành của HNX.

---

Lưu ý rủi ro: Basis là dữ liệu phân tích, không phải tín hiệu mua/bán.

Xem thêm bài VN30F1M là gì, Ngày đáo hạn & Rollover và basis trong phiên giao dịch VN30F1M là gì để hiểu vì sao basis còn dao động ngay trong nội bộ một phiên. Muốn hiểu sâu hơn về cơ chế giá phái sinh? Đăng ký bản tin StockUp để nhận thêm bài viết chuyên sâu về VN30F1M.