Trục basis so mức thay đổi của hợp đồng và của chỉ số VN30 so với nến thứ 20 trước đó; một chân "đi" khi thay đổi từ 1 lần ATR 14 nến trở lên. Phiên 06/10/2026, VN30F1M có 21 nến CONFIRMED_DOWN, 9 nến FUTURES_LEADING và 4 nến CONFIRMED_UP.
Định nghĩa đầy đủ
Nhãn basis mô tả trong 20 nến gần nhất chân nào đã đi đủ xa: hợp đồng tương lai, chỉ số cơ sở, cả hai cùng chiều, cả hai ngược chiều, hay không chân nào. Mức thay đổi của mỗi chân được so với ATR 14 nến của hợp đồng, dùng chung một ngưỡng vì hai chân cùng thang điểm.
Lưu ý rủi ro: Nội dung mang tính giáo dục, không phải tư vấn đầu tư. Nhãn basis mô tả chân nào đã đi trong quá khứ gần, không gợi ý vào hay ra lệnh và không nói chân nào sẽ đi tiếp. Hợp đồng tương lai dùng đòn bẩy nên lãi và lỗ đều bị khuếch đại.
Những điều cần nhớ
- fut_move và idx_move tính so với nến thứ 20 trước đó trong cùng hợp đồng; ngưỡng là 1 × atr_14
- Sáu nhãn: CONFIRMED_UP, CONFIRMED_DOWN, DIVERGENCE, FUTURES_LEADING, INDEX_LEADING, NEUTRAL
- Phiên 06/10/2026 (41I1GA000): 21 CONFIRMED_DOWN, 9 FUTURES_LEADING, 7 NEUTRAL, 4 CONFIRMED_UP, 1 INDEX_LEADING
- 6 nến không có nhãn: 09:00–09:10 và 10:40–10:50, do chỉ số chưa có nến ở nến hiện tại hoặc nến t−20
- FUTURES_LEADING chỉ nói chân hợp đồng đã đi; nó không nói chân chỉ số sẽ đi theo
Dữ liệu tính đến phiên 16/10/2026; số đo từ phiên bản ms-v3 và pos-v1, đã đối soát cuối ngày; quy tắc gán nhãn regime-v1.
Hai chân, một ngưỡng
Basis là chênh lệch giữa giá hợp đồng tương lai và chỉ số VN30. Khi basis thay đổi, câu hỏi tự nhiên là chân nào đã dịch chuyển: hợp đồng, chỉ số, hay cả hai. Trục basis trong bộ nhãn market regime trả lời câu đó bằng hai phép trừ:
- fut_move = giá đóng nến hiện tại của hợp đồng − giá đóng của nến thứ 20 trước đó.
- idx_move = giá đóng nến hiện tại của chỉ số − giá đóng của chỉ số ở cùng nến thứ 20 trước đó.
Nến thứ 20 trước đó được đếm theo các nến của cùng hợp đồng, nên ở đầu phiên cửa sổ lùi về phiên hôm trước. Mỗi chân được coi là "đã đi" khi trị tuyệt đối mức thay đổi lớn hơn hoặc bằng 1 lần ATR 14 nến của hợp đồng tại nến hiện tại. Hợp đồng và chỉ số đều tính bằng điểm chỉ số, nên một ngưỡng dùng chung cho cả hai.
Ví dụ minh họa: ATR 14 nến là 3,5 điểm. Hợp đồng giảm 5,0 điểm trong 20 nến, chỉ số giảm 2,0 điểm. Chân hợp đồng đã đi (5,0 ≥ 3,5), chân chỉ số chưa (2,0 < 3,5).
Sáu nhãn và thứ tự xét
| Thứ tự | Hợp đồng | Chỉ số | Nhãn |
|---|---|---|---|
| 1 | Đi lên | Đi lên | CONFIRMED_UP |
| 2 | Đi xuống | Đi xuống | CONFIRMED_DOWN |
| 3 | Đi | Đi, ngược chiều | DIVERGENCE |
| 4 | Đi | Không đi | FUTURES_LEADING |
| 5 | Không đi | Đi | INDEX_LEADING |
| 6 | Không đi | Không đi | NEUTRAL |
Ví dụ minh họa ở trên là FUTURES_LEADING. Bằng ngưỡng thì đạt. Nhãn chỉ được tính khi có đủ giá đóng của hai chân ở cả nến hiện tại lẫn nến thứ 20 trước đó; thiếu một trong bốn giá thì nhãn trống, kèm mã lý do. Cách một nhãn được ghi kèm bằng chứng và mã lý do có ở bài từ số đo tới nhãn trạng thái.
Trên 27.936 nến 5 phút có nhãn của VN30F1M từ 2024 tới 16/10/2026, CONFIRMED_UP chiếm 33,0%, CONFIRMED_DOWN 31,4%, NEUTRAL 14,4%, INDEX_LEADING 11,3%, FUTURES_LEADING 9,3% và DIVERGENCE chỉ 0,6%.
Phiên 06/10/2026 nến theo nến
Phiên 06/10/2026 của hợp đồng 41I1GA000 — tức VN30F1M trong giai đoạn này — là một phiên đi ngang theo trục loại phiên: mở 1.902,5, đóng 1.903,5. Nhưng bên trong phiên, quan hệ giữa hai chân đổi ba lần.
| Nến | 41I1GA000 | VN30 | fut_move | idx_move | atr_14 | Nhãn basis |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 09:00 | 1.899,6 | không có | không có | không có | 4,17 | trống (index_bar_missing) |
| 09:05 | 1.898,6 | không có | không có | không có | 3,98 | trống (index_bar_missing) |
| 09:10 | 1.898,6 | không có | không có | không có | 3,77 | trống (index_bar_missing) |
| 09:15 | 1.899,3 | 1.898,50 | −4,90 | +0,49 | 3,76 | FUTURES_LEADING |
| 09:20 | 1.898,0 | 1.898,61 | −6,80 | +0,13 | 3,66 | FUTURES_LEADING |
| 09:25 | 1.896,5 | 1.893,92 | −6,00 | −3,20 | 3,62 | FUTURES_LEADING |
| 09:30 | 1.897,6 | 1.895,75 | −5,00 | −0,86 | 3,72 | FUTURES_LEADING |
| 09:35 | 1.899,6 | 1.897,50 | +1,00 | +2,33 | 3,67 | NEUTRAL |
| 09:40 | 1.898,1 | 1.896,94 | −2,40 | +2,38 | 3,55 | NEUTRAL |
| 09:45 | 1.895,7 | 1.893,43 | −5,30 | −2,95 | 3,54 | FUTURES_LEADING |
| 09:50 | 1.897,3 | 1.893,42 | −4,70 | −3,92 | 3,43 | CONFIRMED_DOWN |
| 09:55 | 1.896,5 | 1.893,41 | −5,90 | −3,65 | 3,29 | CONFIRMED_DOWN |
| 10:00 | 1.900,0 | 1.895,13 | −3,60 | −3,18 | 3,37 | FUTURES_LEADING |
| 10:05 | 1.898,5 | 1.897,32 | −2,80 | +0,12 | 3,40 | NEUTRAL |
| 10:10 | 1.893,8 | 1.893,27 | −3,80 | −0,02 | 3,55 | FUTURES_LEADING |
| 10:15 | 1.894,0 | 1.893,31 | −1,70 | +1,72 | 3,53 | NEUTRAL |
| 10:20 | 1.892,0 | 1.891,01 | −4,30 | −1,78 | 3,46 | FUTURES_LEADING |
| 10:25 | 1.892,0 | 1.889,18 | −4,90 | −3,09 | 3,45 | FUTURES_LEADING |
| 10:30 | 1.891,8 | 1.888,91 | −1,60 | −1,64 | 3,31 | NEUTRAL |
| 10:35 | 1.891,9 | 1.889,43 | −8,20 | −5,03 | 3,35 | CONFIRMED_DOWN |
| 10:40 | 1.894,3 | 1.891,28 | không có | không có | 3,39 | trống (index_bar_missing) |
| 10:45 | 1.892,1 | 1.889,07 | không có | không có | 3,35 | trống (index_bar_missing) |
| 10:50 | 1.891,4 | 1.887,13 | không có | không có | 3,28 | trống (index_bar_missing) |
| 10:55 | 1.889,7 | 1.885,96 | −9,60 | −12,54 | 3,29 | CONFIRMED_DOWN |
| 11:00 | 1.888,6 | 1.883,70 | −9,40 | −14,91 | 3,31 | CONFIRMED_DOWN |
| 11:05 | 1.888,1 | 1.881,34 | −8,40 | −12,58 | 3,28 | CONFIRMED_DOWN |
| 11:10 | 1.887,2 | 1.881,25 | −10,40 | −14,50 | 3,20 | CONFIRMED_DOWN |
| 11:15 | 1.888,0 | 1.883,27 | −11,60 | −14,23 | 3,25 | CONFIRMED_DOWN |
| 11:20 | 1.890,5 | 1.885,77 | −7,60 | −11,17 | 3,28 | CONFIRMED_DOWN |
| 11:25 | 1.890,5 | 1.886,01 | −5,20 | −7,42 | 3,16 | CONFIRMED_DOWN |
| 13:00 | 1.888,4 | 1.881,85 | −8,90 | −11,57 | 3,18 | CONFIRMED_DOWN |
| 13:05 | 1.885,7 | 1.879,84 | −10,80 | −13,57 | 3,19 | CONFIRMED_DOWN |
| 13:10 | 1.888,1 | 1.881,19 | −11,90 | −13,94 | 3,26 | CONFIRMED_DOWN |
| 13:15 | 1.886,5 | 1.881,37 | −12,00 | −15,95 | 3,18 | CONFIRMED_DOWN |
| 13:20 | 1.886,0 | 1.879,92 | −7,80 | −13,35 | 3,19 | CONFIRMED_DOWN |
| 13:25 | 1.882,8 | 1.878,09 | −11,20 | −15,22 | 3,21 | CONFIRMED_DOWN |
| 13:30 | 1.883,7 | 1.877,81 | −8,30 | −13,20 | 3,18 | CONFIRMED_DOWN |
| 13:35 | 1.883,6 | 1.876,85 | −8,40 | −12,33 | 3,14 | CONFIRMED_DOWN |
| 13:40 | 1.885,9 | 1.878,93 | −5,90 | −9,98 | 3,33 | CONFIRMED_DOWN |
| 13:45 | 1.885,6 | 1.880,45 | −6,30 | −8,98 | 3,34 | CONFIRMED_DOWN |
| 13:50 | 1.886,2 | 1.882,16 | −8,10 | −9,12 | 3,25 | CONFIRMED_DOWN |
| 13:55 | 1.891,3 | 1.886,07 | −0,80 | −3,00 | 3,43 | NEUTRAL |
| 14:00 | 1.888,2 | 1.883,44 | −3,20 | −3,69 | 3,59 | INDEX_LEADING |
| 14:05 | 1.887,2 | 1.883,92 | −2,50 | −2,04 | 3,58 | NEUTRAL |
| 14:10 | 1.895,6 | 1.890,53 | +7,00 | +6,83 | 4,11 | CONFIRMED_UP |
| 14:15 | 1.896,5 | 1.892,00 | +8,40 | +10,66 | 4,09 | CONFIRMED_UP |
| 14:20 | 1.901,4 | 1.896,32 | +14,20 | +15,07 | 4,32 | CONFIRMED_UP |
| 14:25 | 1.903,5 | 1.898,82 | +15,50 | +15,55 | 4,30 | CONFIRMED_UP |
Khung 5 phút. "Không có" ở fut_move, idx_move: nhãn trống nên không ghi số đo. Nhãn do Stockup áp bảng quy tắc regime-v1 lên số đo ms-v3 và pos-v1; ngưỡng là giá trị khởi điểm, chưa hiệu chỉnh; nhãn mô tả trạng thái, không phải gợi ý vào ra lệnh.
09:15–10:25, phần lớn FUTURES_LEADING. Cửa sổ 20 nến lùi về chiều 05/10. Ở các nến FUTURES_LEADING, hợp đồng thấp hơn mức đó 3,6–6,8 điểm, còn chỉ số thay đổi không quá 3,2 điểm. Nến 09:20: fut_move −6,80, idx_move +0,13, ATR 3,66 điểm. 9 nến FUTURES_LEADING của phiên đều nằm trong đoạn này.
10:55–13:50, 18 nến CONFIRMED_DOWN liền nhau. Cả hai chân đi xuống quá một ATR. Chỉ số giảm nhiều hơn: lúc 11:00 idx_move là −14,91 điểm, fut_move −9,40 điểm. Basis vì thế rộng ra: 2,89 điểm lúc 10:30, 6,55 điểm lúc 13:00. CONFIRMED_DOWN chỉ nói cả hai chân đã đi, không nói chân nào đi nhiều hơn.
14:00–14:25, chuyển sang CONFIRMED_UP. Nến 14:00 là INDEX_LEADING: idx_move −3,69 điểm vừa qua ATR 3,59, còn fut_move −3,20 chưa qua. Từ 14:10, cả hai chân tăng quá một ATR; nến cuối có fut_move +15,50 và idx_move +15,55.
Sáu nến trống. 09:00–09:10: chỉ số chưa có nến ở đầu phiên, hiện tượng được giải thích ở bài vì sao đầu phiên VN30F1M không có basis. 10:40–10:50: chỉ số đã có nến, nhưng nến thứ 20 trước đó chính là 09:00–09:10. Mã lý do của cả sáu nến là index_bar_missing.
FUTURES_LEADING không có nghĩa là chỉ số sẽ đi theo
Tên nhãn dễ bị đọc thành "hợp đồng dẫn, chỉ số theo". Quy tắc không nói vậy. Nó chỉ so hai mức thay đổi đã xảy ra trong cùng một cửa sổ. Khoảng chênh giữa hai chân có thể khép lại theo hai cách: chỉ số đi về phía hợp đồng, hoặc hợp đồng quay về.
Phiên 06/10 có cả hai. Sau bốn nến FUTURES_LEADING từ 09:15 tới 09:30, nến 09:35 là NEUTRAL: fut_move về +1,00 điểm — chính hợp đồng đã quay về, không phải chỉ số đi xuống. Ngược lại, đoạn CONFIRMED_DOWN từ 10:55 bắt đầu khi chỉ số giảm mạnh hơn hợp đồng.
Ngoài ra, nhãn đổi khi nến ở đầu cửa sổ trượt ra ngoài, kể cả khi giá đứng yên. Vì vậy một chuỗi FUTURES_LEADING có thể kết thúc mà không bên nào vừa dịch chuyển.
So sánh cấu trúc đỉnh đáy giữa hai chuỗi — một góc khác của cùng câu hỏi — có ở bài cấu trúc chỉ số VN30 so với VN30F1M.
Thêm một trường: basis_stretch
Nhãn basis nói về hướng đi của hai chân. Trục này xuất thêm một trường nói về độ lệch của chính basis: basis_stretch, suy ra từ basis z-score.
- HIGH: basis_z ≥ 2,0 — basis cao bất thường so với cùng giờ các phiên trước.
- LOW: basis_z ≤ −2,0.
- NORMAL: khoảng giữa; trống khi không có basis_z.
Phiên 06/10, basis_z nằm từ −0,05 tới 1,64, cả 45 nến có basis_z đều NORMAL. Trên toàn lịch sử 5 phút, HIGH chiếm 4,85% và LOW 5,58% số nến có basis_z. Hai trường độc lập: một nến có thể CONFIRMED_DOWN với basis_stretch NORMAL, như cả đoạn giữa phiên 06/10. Quan hệ giữa độ rộng basis đóng cửa và mức biến động được đo ở bài khi biến động lớn, basis VN30F1M có rộng ra không.
Câu hỏi thường gặp
Nhãn basis đo điều gì?
Nhãn basis đo trong 20 nến gần nhất, hợp đồng tương lai và chỉ số VN30 có thay đổi quá một lần ATR 14 nến hay không, và theo chiều nào. Kết quả là một trong sáu nhãn, từ CONFIRMED_UP khi cả hai cùng tăng tới NEUTRAL khi không chân nào đi đủ xa. Nhãn chỉ nhìn về quá khứ của cửa sổ.
FUTURES_LEADING có nghĩa là chỉ số sẽ đi theo không?
Không. FUTURES_LEADING chỉ nói rằng trong 20 nến vừa qua, hợp đồng đã thay đổi quá một ATR còn chỉ số thì chưa. Khoảng chênh có thể khép lại vì hợp đồng quay về. Phiên 06/10/2026, sau bốn nến FUTURES_LEADING đầu phiên, nhãn chuyển sang NEUTRAL vì hợp đồng quay lại, không phải vì chỉ số giảm theo.
Vì sao buổi sáng hay có nhãn FUTURES_LEADING?
Trên toàn lịch sử thì không hẳn. Từ 09:15 tới 09:40, FUTURES_LEADING chiếm 7,5% số nến có nhãn, thấp hơn mức 9,6% của phần còn lại của phiên. Phiên 06/10/2026 có nhiều FUTURES_LEADING buổi sáng vì cửa sổ 20 nến lùi về chiều hôm trước, và hợp đồng đã thấp hơn mức đó trong khi chỉ số thì chưa.
Vì sao nhãn basis trống ở 10:40, 10:45, 10:50?
Vì nến thứ 20 trước ba nến đó là 09:00, 09:05 và 09:10, khi chỉ số VN30 chưa có nến. Quy tắc cần giá của cả hai chân ở cả hai đầu cửa sổ; thiếu một giá thì nhãn trống với mã index_bar_missing, không suy ra từ nến trước. Đầu phiên, ba nến 09:00–09:10 trống vì cùng lý do.
DIVERGENCE có hay xảy ra không?
Rất hiếm. Trên 27.936 nến 5 phút có nhãn basis của VN30F1M từ 2024 tới 16/10/2026, DIVERGENCE chỉ chiếm 0,6%. Hợp đồng và chỉ số cùng phản ánh một rổ cổ phiếu, nên hiếm khi cả hai cùng đi quá một ATR theo hai chiều ngược nhau trong cùng một cửa sổ 20 nến.
basis_stretch khác nhãn basis ở đâu?
Nhãn basis nói chân nào đã đi trong 20 nến. basis_stretch nói chính basis đang lệch bao xa so với cùng giờ của các phiên trước, dựa trên basis z-score: HIGH khi từ 2,0 trở lên, LOW khi từ −2,0 trở xuống, còn lại NORMAL. Một nến có thể mang nhãn CONFIRMED_DOWN mà basis_stretch vẫn NORMAL.
Nguồn tham khảo
- HNX – Hợp đồng tương lai chỉ số VN30: đặc tả hợp đồng, thời gian giao dịch và ngày giao dịch cuối cùng – hnx.vn – truy cập 19/10/2026
- HOSE – Quy tắc xây dựng và quản lý chỉ số HOSE-Index (chỉ số VN30) và thời gian giao dịch – hsx.vn – truy cập 19/10/2026
- Dữ liệu thị trường: Stockup Market Structure (
ms-v3) và Positioning (pos-v1), đã đối soát cuối ngày; nhãn do Stockup áp bảng quy tắcregime-v1lên số đo
Cửa sổ 20 nến, ngưỡng 1 × ATR và ngưỡng z ±2,0 là tham số của regime-v1, được rà soát định kỳ 6 tháng; số liệu gắn với phiên 06/10/2026 và mẫu 5 phút tới 16/10/2026.
Lưu ý rủi ro: Bài viết giải thích một nhãn mô tả quan hệ giữa hợp đồng và chỉ số trên dữ liệu đã xảy ra, không gợi ý hành động giao dịch nào. Chứng khoán phái sinh dùng đòn bẩy — lãi và lỗ đều được khuếch đại.
Biết chân nào đã đi giúp đọc basis đúng hơn — đăng ký bản tin Stockup để nhận các bài so sánh phái sinh và cơ sở tiếp theo.
Tuan Nguyen
Founder
18+ năm xây dựng sản phẩm Web, SaaS, FinTech và Blockchain, hơn 120 dự án thực tế; kết hợp kinh nghiệm đầu tư chứng khoán với phát triển hệ thống phân tích.
