Phân Phối Basis VN30F1M 2024–2026 Và Bẫy Khi Kiểm Định

Basis đóng cửa của VN30F1M có trung bình +0,55 điểm năm 2024, −2,89 điểm năm 2025 và +0,76 điểm năm 2026 tính đến 05/10. Một ngưỡng basis cố định vì thế kích hoạt với tần suất rất khác nhau giữa các năm — cái bẫy quen thuộc khi kiểm định chiến lược.

Định nghĩa đầy đủ

Phân phối basis là cách các giá trị basis của hợp đồng tương lai trải ra quanh mức trung bình trong một giai đoạn: trung tâm ở đâu, rộng bao nhiêu, đuôi dài về phía nào. Khi phân phối đổi theo thời gian, một quy tắc viết bằng ngưỡng cố định sẽ hành xử khác nhau ở từng giai đoạn.

Lưu ý rủi ro: Nội dung mang tính giáo dục về phương pháp kiểm định, không phải tư vấn đầu tư và không gợi ý giao dịch dựa trên basis. Hợp đồng tương lai dùng đòn bẩy nên lãi và lỗ đều bị khuếch đại.

Những điều cần nhớ

• 675 phiên, 02/01/2024 → 05/10/2026: trung bình −0,64 điểm, độ lệch chuẩn 5,56, biên −26,21 đến +21,81
• Trung bình theo năm: +0,55 (2024), −2,89 (2025), +0,76 (2026 đến 05/10)
• Tỷ lệ phiên basis dương: 55,3% năm 2024, 30,6% năm 2025, 58,2% năm 2026
• Ngưỡng "basis từ −5 điểm trở xuống": 10,6% số phiên năm 2024, 29,8% năm 2025
• Đuôi âm dài hơn đuôi dương: phân vị 5 là −9,92, phân vị 95 là +7,26

Dữ liệu tính đến phiên 05/10/2026, phiên bản tính toán pos-v1, đã đối soát cuối ngày.

Bức tranh chung của 675 phiên

Basis trong bài là basis đóng cửa theo ngày: giá khớp ATC của VN30F1M trừ chỉ số VN30 ở cùng phút. Chuỗi gồm 675 phiên từ 02/01/2024 đến 05/10/2026.

Nhìn cả ba năm, basis gần cân bằng quanh 0, hơi nghiêng về phía âm, và đuôi âm dài hơn đuôi dương. Nhưng con số gộp che mất điều quan trọng nhất: ba năm không giống nhau.

Ba năm, ba phân phối

Đơn vị: điểm.

Ba điều đọc được.

Trung tâm dịch chuyển. Năm 2025, hợp đồng đóng cửa thấp hơn chỉ số ở gần 70% số phiên; hai năm còn lại thì cao hơn chỉ số ở hơn một nửa số phiên. Chênh lệch trung bình giữa 2025 và 2026 là 3,65 điểm.

Độ rộng tăng lên. Độ lệch chuẩn từ 4,21 điểm (2024) lên 5,75 (2025) và 5,96 (2026). Một phần đến từ việc chỉ số cao hơn — trung bình khoảng 1.283 điểm năm 2024, 1.611 điểm năm 2025 và 1.960 điểm năm 2026 — nên cùng một tỷ lệ phần trăm ứng với nhiều điểm hơn. Tính theo phần trăm của chỉ số, độ lệch chuẩn là 0,33% (2024), 0,38% (2025), 0,31% (2026): năm 2025 vẫn rộng nhất, nhưng 2026 không còn rộng hơn 2024.

Các giai đoạn kéo dài. Basis không đổi dấu ngẫu nhiên từng phiên. Chuỗi dương dài nhất trong dữ liệu là 23 phiên liên tiếp (18/10 → 19/11/2024); chuỗi âm dài nhất là 22 phiên (06/03 → 08/04/2025). Một trạng thái basis có thể tồn tại hơn một tháng.

Cái bẫy của ngưỡng cố định

Giả sử một ý tưởng có điều kiện "basis đóng cửa từ −5 điểm trở xuống". Điều kiện này xuất hiện bao nhiêu lần?

Cùng một ngưỡng −5 điểm: năm 2024 nó là sự kiện khoảng mười phiên có một, năm 2025 gần ba phiên có một. Ngưỡng +5 điểm thì ngược lại: hiếm ở 2025, xuất hiện ở hơn một phần năm số phiên của 2026.

Hệ quả với một bản backtest:

• Kết quả bị một năm chi phối. Trong 125 lần điều kiện "≤ −5" xảy ra, 73 lần thuộc năm 2025. Thống kê của cả mẫu thực chất là thống kê của 2025.
• Ý nghĩa của điều kiện thay đổi. Ở 2024, −5 điểm là mức lệch hiếm; ở 2025 nó gần với trạng thái thường ngày. Cùng một dòng mã đang kiểm hai giả thuyết khác nhau.
• Tối ưu ngưỡng là học thuộc giai đoạn. Ngưỡng "tốt nhất" tìm được trên 2025 sẽ gần như không kích hoạt nếu năm sau quay về dạng 2024.

Đây là một trường hợp cụ thể của phụ thuộc chế độ thị trường, được bàn ở góc độ phương pháp trong bài phụ thuộc chế độ thị trường khi kiểm định chiến lược.

Ví dụ minh họa: một bản backtest giả định báo "điều kiện basis ≤ −5 xảy ra 125 lần, 60% số lần cho kết quả thuận lợi". Nếu tỷ lệ thuận lợi riêng năm 2025 là 68% (73 lần, khoảng 50 lần thuận lợi) thì 52 lần còn lại chỉ đạt khoảng 48% (25 lần). Con số 60% của cả mẫu không mô tả đúng năm nào.

Ba cách giảm phụ thuộc vào giai đoạn

1. Chuẩn hóa theo lịch sử gần. Thay ngưỡng điểm bằng basis z-score: so basis với trung bình và độ lệch chuẩn của 20 phiên trước. Ngưỡng tự dịch theo giai đoạn. Cái giá là z-score "quên" các mức lệch kéo dài.
2. Báo cáo theo từng năm. Mọi thống kê nên kèm bảng tách năm. Nếu kết quả chỉ đứng được ở một năm, cần nói rõ điều đó.
3. Dùng phần trăm khi mức chỉ số thay đổi nhiều. Chỉ số đi từ khoảng 1.130 điểm đầu 2024 lên quanh 1.900–2.000 điểm năm 2026; một điểm basis hôm nay nhỏ hơn về tỷ lệ so với một điểm basis đầu 2024.

Cả ba cách đều không thay được yêu cầu cơ bản: mẫu phải gồm nhiều giai đoạn khác nhau, và số lần điều kiện xảy ra trong từng giai đoạn phải đủ lớn — xem cỡ mẫu và ý nghĩa thống kê.

Những gì bài này không nói

• Không giải thích nguyên nhân. Vì sao 2025 lệch âm — lãi suất, cổ tức, hạn chế bán khống, nhu cầu phòng hộ — nằm ngoài phạm vi. Bài chỉ đo.
• Không nói basis âm hay dương là "tốt". Basis là số đo của positioning, mô tả khoảng chênh giữa hai thị trường.
• Chỉ dùng basis đóng cửa. Phân phối của basis trung bình phiên hẹp hơn.
• Thời gian tới đáo hạn được xét riêng. Xem bài basis VN30F1M theo số phiên tới đáo hạn. Việc tách số đo với ước lượng được bàn ở bài số đo và ước lượng trong dữ liệu vị thế.

Câu hỏi thường gặp

Basis VN30F1M thường dương hay âm?

Tùy giai đoạn. Trên 675 phiên từ đầu 2024 đến 05/10/2026, basis đóng cửa dương ở 318 phiên và âm ở 357 phiên. Riêng từng năm: dương ở 55,3% số phiên năm 2024, 30,6% năm 2025 và 58,2% năm 2026. Không có một trạng thái "bình thường" chung cho cả ba năm.

Basis VN30F1M lệch xa nhất là bao nhiêu?

Trong mẫu, basis đóng cửa thấp nhất là −26,21 điểm ngày 25/12/2025, tương đương −1,33% giá trị chỉ số; cao nhất là +21,81 điểm ngày 04/02/2026, tương đương +1,10%. Hai mức này cách nhau khoảng sáu tuần. Khoảng 90% số phiên nằm giữa −9,92 và +7,26 điểm.

Vì sao ngưỡng basis cố định gây sai lệch khi backtest?

Vì phân phối basis đổi theo năm, cùng một ngưỡng xảy ra với tần suất rất khác nhau. Ngưỡng từ −5 điểm trở xuống chiếm 10,6% số phiên năm 2024 nhưng 29,8% năm 2025. Kết quả gộp vì thế bị năm có nhiều lần kích hoạt nhất chi phối và không đại diện cho các năm khác.

Dùng z-score có giải quyết hết vấn đề không?

Không hết. Z-score làm ngưỡng tự điều chỉnh theo 20 phiên gần nhất, nên tần suất kích hoạt ổn định hơn giữa các năm. Đổi lại, khi basis lệch kéo dài nhiều tuần, baseline trôi theo và z-score trở về gần 0 dù mức lệch còn nguyên. Mỗi cách chuẩn hóa trả lời một câu hỏi khác nhau.

Nên đo basis bằng điểm hay phần trăm?

Khi so trong một giai đoạn ngắn, điểm là đủ. Khi so qua nhiều năm mà mức chỉ số thay đổi nhiều, phần trăm công bằng hơn. Ví dụ độ lệch chuẩn theo điểm tăng từ 4,21 (2024) lên 5,96 (2026), nhưng theo phần trăm lại là 0,33% và 0,31%.

Ba năm dữ liệu có đủ để kết luận về basis không?

Đủ để mô tả ba năm đó, chưa đủ để coi là quy luật. Mẫu chỉ có ba giai đoạn rõ rệt và 33 kỳ đáo hạn. Việc ba năm cho ba phân phối khác nhau chính là lý do không nên giả định giai đoạn kế tiếp giống bất kỳ năm nào trong mẫu.

Nguồn tham khảo

• HNX – Hợp đồng tương lai chỉ số VN30: đặc tả hợp đồng và thống kê giao dịch – hnx.vn – truy cập 05/10/2026
• HOSE – Quy tắc xây dựng và quản lý chỉ số HOSE-Index (chỉ số VN30) – hsx.vn – truy cập 05/10/2026
• Dữ liệu thị trường: Stockup Positioning, phiên bản pos-v1, dữ liệu đã đối soát cuối ngày

Các con số thống kê gắn với mẫu 675 phiên đã nêu và được rà soát định kỳ 6 tháng; số liệu năm 2026 tính đến 05/10/2026.

---

Lưu ý rủi ro: Bài viết mô tả phân phối của một số liệu trong quá khứ và một lỗi phương pháp, không gợi ý hành động giao dịch nào dựa trên basis. Chứng khoán phái sinh dùng đòn bẩy — lãi và lỗ đều được khuếch đại.

Một kết quả chỉ đứng được ở một năm thì chưa phải kết quả — đăng ký bản tin Stockup để nhận các bài kiểm định trung thực trên VN30F1M.